Wereldreligies: Hindoeïsme

 
 
 
Wat is Hindoeïsme?

Hindoeïsme is de oudste levende godsdienst ter wereld, daterend van 2000 tot 1500 voor Christus. Van het begin tot heden is het Hindoeïsme aan verandering en groei onderhevig. Het geloof en de leerstellingen van de vroege Hindoes hebben veel veranderingen ondergaan door invloeden van zijn Vedische bronnen en van het Jainisme en Boeddhisme maar sommige thema’s hielden stand.

Hindoes geloven dat er vier doelen of fasen in het leven zijn:

1) plicht,
2) succes,
3) genot door bevrediging en
4) verlossing (onthechting) door kennis, loslaten (yoga en ascetisme)
en toewijding tot een god.

Hindoes verschillen onderling in sterke mate over wat zij geloven betreffende theologische zaken terwijl ze toch Hindoes blijven. Er zijn verschillende pogingen gedaan om het Hindoeïsme te hervormen. De hervormingsbewegingen geleid door een groot aantal hervormers hebben getracht de eeuwige waarheden te verbinden met de veranderende tijden.

Godsvoorstelling
 
 
 

Vanaf ca. 1200 voor Christus staan drie goden centraal: Brahma, Shiva en Vishnu.
Brahma is de schepper die afgebeeld wordt met vier hoofden die een getuigenis zijn van zijn grote kennis. Hoewel Brahma een prominente functie heeft, wordt deze God opvallend weinig vereerd en staat er in gans India slechts één tempel die aan Brahma is gewijd, in Pushkar.
Shiva is de vernietiger die heerst over leven en dood in de wereld.
Vishnu is de beschermer die vrede en orde in de wereld herstelt. Hij komt voor in verschillende gedaanten waarvan Rama en Krisjna de meest geliefde zijn.

Het blijkt duidelijk dat het hindoeïsme een complexe godsvoorstelling heeft. Onder invloed van de islam en het christendom is er een neiging om alle Goden als element van de ene absoluut opgevatte God Brahma te beschouwen. In die zin zou het hindoeïsme een monotheïstische godsdienst zijn waarbij de vele goden slechts verschillende facetten van de ene ware god weerspiegelen.

Hindoes gaan niet op een bepaalde dag in de week naar de tempel om gezamenlijk te bidden en de goden te vereren. Slechts op religieuze feestdagen, is er een massaal bezoek aan de tempel. Het gewone dagelijkse ritueel wordt thuis uitgevoerd op een willekeurig tijdstip.

Alle Hindoes hebben een beeld(je) van een godheid thuis. De hindoe gelooft erin dat de ziel van de godheid in het beeldje zit (1). Offers zijn dan ook bedoeld als voedsel voor de Godheid. Deze nuttigt op abstracte wijze het geofferde voedsel. Het materiële voedsel dat overblijft, wordt na de offergave aan de armen of de dieren gegeven.

Overigens wordt de godheid behandeld alsof hij een menselijk wezen was. 's Ochtends wordt hij met muziek gewekt, hij wordt voorgelezen, gewassen, aangekleed, versierd, gevoed, et cetera.

 
Heilig Boek
 
 
 

De oudste Heilige Schriften: de Veda's (heilige wetten) dateren van iets voor 1200 voor Christus en zijn onderverdeeld in vier boeken waarvan de Rig Veda de oudste is. De kern bestaat uit een aantal gebeden en een beschrijving van de rituelen die door de priesters nauwgezet moet worden uitgevoerd. De Ayur Veda bevat de tekst van leven en gezondheid waarop de Ayurvedische wetenschap in India gebaseerd is. Het principe van deze wetenschap is dat lichaam en geest in verhouding tot elkaar moeten staan en bij ziekte de harmonie door middel van kruiden hersteld moet worden.
 

 
 
 
Vanaf 1200 voor Christus ontstaan er nieuwe filosofische geschriften, de Upanisjads. De Upanisjads zijn een schriftelijke neerslag van filosofische denkers (Guru's of leraars genoemd) die zich bezig hielden met filosofische problemen over leven en dood, het goddelijke, het hiernamaals enzovoort. De belangrijkste gedachte is de idee dat het goddelijke alles en iedereen doordringt, in alles en iedereen aanwezig is. Dit goddelijke wordt Brahman genoemd.
 
 

Omstreeks 500 na Christus ontstaat de Bhagavadgîtâ,  een populair epos over de strijd van Krishna, een gedaante van Vishnu.

 

Yoga

Yoga kent meerdere vormen. De yoga-vorm die mij het meest aanspreekt binnen het Hindoeïsme is Karmayoga. Dit is een vorm van yoga waarmee ieder van ons aan de slag kan, om het even tot welke religie wij behoren.

Karmayoga: De yoga van de onzelfzuchtige handeling. Deze vorm van yoga baseert zich op de zuiverheid van alle handelingen. De gedachte van Karmayoga is dat er een stevige basis van goede daden gelegd moet worden om het hoogste doel te bereiken. Deze basis wordt onbaatzuchtige dienstverlening genoemd (seva). Op een hoger niveau - of dieper bewustzijnsniveau - wordt deze deugd ook toegepast om inzicht te verwerven, jezelf beter te leren kennen en het zuiveringsproces in werking te zetten. Hierbij gaat het om inzet en beleving. In eerste instantie is seva puur op een ander gericht. Het idee is, dat doordat je niet op resultaat uit bent, je compleet kunt bezig zijn "in het moment", dus in meditatie en als gevolg daarvan kun je je helemaal richten op je taak als zodanig en niet op het resultaat. Dit betekent dus ook dat je niet moet streven naar bevrijding voor jezelf. Wanneer je jezelf in dienst stelt van anderen, komt die bevrijding of zelfrealisatie er namelijk vanzelf. De essentie van Karmayoga steunt dus op het concept actie.
 
De theorie is dat opgestapelde zaden uit acties in het verleden consequenties hebben en positie bepalend zijn voor dit leven. Een ander belangrijk element van Karmayoga is onthechting. Als je op handelen bent gericht, maar het resultaat daarvan wilt opdragen aan God, wat of wie je daaronder ook wilt verstaan. Wat je doet, doe je niet voor jezelf, je doet het zelfs niet om iets te bereiken. De gedachte is dat men meestal dingen doet om een verlangen te bevredigen. Echter, zodra een verlangen vervuld is, maakt het plaats voor een nieuw verlangen. Dit is een continu proces. Karmayoga wil die spiraal doorbreken door te leren iets te doen zonder geïnteresseerd te zijn in het resultaat of wat ermee te winnen is. Karmayoga is dus de yogaweg die zich richt op handelen.

Daarom kun je deze weg vaak goed in je leven integreren als je op handelen, of op activiteit bent gericht. De samenvoegende discipline van Karmayoga, zelfoverstijgende actie, is als eerste expliciet uiteengezet in de Bhagavadgîtâ.

Meer weten over Hindoeïsme
 
 (1) Zoals kruisbeeld bij christenen in de kamer?